“Hamont illegaal gesticht”

2016/09/22 15:10:19:110:001 - Ingezonden door Luk Van de Sijpe

In het Belang van Limburg (J. Bex) verscheen op 15 september ll. een bericht over de voorstelling van het boek van Jan Vaes over de graven van Loon. In een ondertitel wordt een boutade van de heer Vaes geciteerd: Hamont illegaal gesticht.


In zijn commentaar zegt burgemeester Theo Schuurmans van Hamont-Achel verrast te zijn door deze uitspraak en verduidelijkt de uitspraak van J. Vaes dat de graaf van Loon in Hamont op gronden van de kerk de stad zou gesticht hebben. Deze uitspraak is historisch pertinent onwaar. J. Vaes, de auteur van het boek kent blijkbaar de literatuur over de geschiedenis van Hamont niet. Lokale onderzoekers maar ook historici uit een verder verleden zoals J. Remans en M. Bussels hebben al aangetoond dat Hamont een bijzonder geval is.


Hamont geen Loonse stad 
Hamont is volledig ‘legaal’ gesticht. De graaf van Loon had in Hamont nooit rechtsbevoegdheid. Oorspronkelijk werd de politieke en in het bijzonder de juridische macht uitgeoefend door het Sint-Servaaskapittel van Maastricht. Maar in de loop van de eerste helft van de 14de eeuw werden deze rechten overgedragen aan de heer van Boxtel. Het is ook deze heer die in Achel een eerste kasteel oprichtte. Een latere heer van Grevenbroek gaf op het einde van de 14de eeuw aan de handelsplaats Hamont een aantal stedelijke rechten, zoals het recht om de plaats te omwallen  en poorten te plaatsen. Op dat moment was er al geen Loonse graaf meer.


Na een ruzie tussen Achel en Neerpelt in 1401 werd het gebied van Hamont-Achel en  Sint-Huibrechts-Lille veroverd door de prinsbisschop van Luik, in zijn hoedanigheid van graaf van Loon. Hamont werd nadien als Loonse stad beschouwd en benaderd.


Hamont samen met Achel en Sint-Huibrechts-Lille was dus tot 1401 een onafhankelijk ministaatje: de heren van Boxtel vanaf 1257 en de heren van Grevenbroek na 1367 regeerden met volle autonomie over dit grensgebiedje. Dat Hamont als kleine stad werd uitgebouwd bewijst dat de heren van Grevenbroek in die periode een belangrijke rol hebben gespeeld. Dit detail uit de geschiedenis is blijkbaar nog steeds onbekend bij het grote publiek. 


Aanbevolen literatuur: L. Van de Sijpe, De Loonse stad Hamont. Op zoek naar de hedendaagse onroerend erfgoedwaarden in het centrum van de stad Hamont-Achel, Hamont-Achel 2016 (te verkrijgen: Wal 18 3930 Hamont-Achel)