Na Vastenavond begint de Vasten

11-03-2019 10:22 - Ingezonden door Redactie

Ooit noemde men zowel in Pelt als op vele andere plaatsen in België Carnaval nog Vastenavond. In christelijke kringen betekende het dat je de avond voordat de 40-daagse Vasten begon nog één keer de bloemetjes mocht buitenzetten. De traditie is echter dat dit van oorsprong heidens volksgebruik op zondag, maandag en dinsdag gevierd werd. Het was en is een feest van zotheid, uitbundigheid en spot.

Die spot uit zich tegenwoordig doorgaans tijdens de carnavalsoptochten op de politiek en op bepaalde (ludieke) gebeurtenissen. Jonge mensen die nu uitbundig carnaval vieren weten misschien niet eens meer waaruit dit feest ontstaan is. Zo vieren we ook Halloween terwijl veel mensen niet eens weten dat het oorspronkelijk de avond voor Allerheiligen betekende. In verschillende religies komt een vastenpraktijk voor. Bij de Islam bijvoorbeeld kent men de Ramadan. Bij de christenen begint de vastentijd op as-woensdag, dat is de woensdag na carnaval.

Gelovigen gingen destijds en soms zelfs nu nog op die dag naar de kerk en kregen daar tijdens de misviering een askruisje op hun voorhoofd gedrukt. In principe wordt hiervoor de as gebruikt van buxustakken die het jaar ervoor gebruikt werden als palmtakken op palmzondag. De vastentijd is een voorbereiding op het Paasfeest, het belangrijkste feest voor de christenen want dan wordt de dag herdacht dat Jezus is opgestaan uit de dood. Eigenlijk duurt de vasten in werkelijkheid geen 40 maar 46 dagen. Maar doordat men in die periode op de zondagen niet hoeft te vasten komt het uit op 40 dagen. Tijdens de Vasten was het gebruikelijk dat men slechts één volle maaltijd per dag kreeg en op bepaalde dagen geen vlees mocht eten. De regels zijn in de loop der tijd wel wat versoepeld en aangepast aan de tijdsgeest. Het gaat echter bij de ware gelovigen zover dat sommige mensen zichzelf bepaalde gewoonten zoals tv-kijken, roken of snoepen ontzeggen. In de vorige eeuw werden met carnaval nog vaak maskers gedragen. Dat gebruik is tegenwoordig zo goed als verdwenen en vervangen door schmink. Die maskers zouden hun oorsprong vinden bij de verering van overleden voorouders in de hoop zo de geest van die voorouder gunstig te stemmen. Carnaval beperkt zich al lang niet meer tot die drie dagen voor de vasten. Op 11 november om 11.11 uur wordt het startsein gegeven voor het nieuwe carnavalsseizoen. Het cijfer 11 staat van oudsher voor het cijfer van dwazen en gekken. Het carnavalsfeest wordt niet overal gevierd. Het is dikwijls ook afhankelijk van de carnavalsverenigingen ter plaatse. Ondanks dat Pelt reeds een jarenlange traditie kent met een zeer drukbezochte optocht in Sint-Huibrechts-Lille en een spectaculaire lichtstoet in het centrum van (Neer)Pelt blijft het feest toch nog wel beperkt tot enkele kroegen en feesttenten. In (Over)Pelt kent men ook een traditionele stoet die doorgaat op de zondag na het officiële carnaval. Ook de bewoners en medewerkers van Dienstencentrum Sint-Oda organiseren elk jaar een stoet die telkens veel publiek trekt. De diverse scholen van Pelt hebben dan ook weer hun eigen stoet, meestal op de vrijdag voor carnaval, waar de kinderen soms al maanden aan gewerkt hebben. In Nederland lijkt het allemaal veel omvangrijker en dat is het ook. Veel winkels zijn dan ook gesloten om het personeel de kans te geven carnaval te vieren. Al zijn sommige provincies helemaal niet bekend met dit fenomeen. De belangrijkste gebieden waar carnaval gevierd wordt zijn het Zuiden (Noord-Limburg, Brabant en Zeeuws-Vlaanderen). Als we kijken naar België dan is de grootste en drukstbezochte optocht die van Aalst met dit jaar zo’n goeie 80.000 bezoekers. Aan de stoet namen dit jaar 71 ingeschreven carnavalsgroepen deel en nog eens 188 losse groepen. Ook in Wallonië viert men carnaval. In Binche kent men een speciaal Gilles-kostuum en masker dat in combinatie met het feest door Unesco in 2003 erkend is als ‘Meesterwerk van het Orale en Immateriële Erfgoed van de Mensheid’. Zo’n duizend ‘Gilles’ trekken er op ‘vette dinsdag’ in Binche op uit. Ze mogen dit kostuum alleen op die dag dragen en mogen ook niet buiten de stad wandelen met dit kostuum aan. Het kostuum wordt alleen gedragen door mannen uit Binche. Er gelden strenge regels om zo de tradities van Binche te bevorderen en te beschermen. In 2020 valt carnaval op 23 februari. De datum verandert elk jaar maar is nooit vroeger dan 1 februari en niet later dan 9 maart. Dat komt omdat er teruggerekend wordt vanuit Paaszondag. Die valt steeds op de zondag na de eerste volle maan, na het begin van de Lente op 21 maart. Zeven weken daarvoor is het carnavalsweekend.

Foto Marc Faes